Leki CBD a padaczka – co mówią badania?

Czy CBD to lek? Tak! Preparaty oparte o kannabidiol zostały zarejestrowane, także w Polsce, jako element terapii niektórych odmian padaczki lekoopornej. Zobacz, dlaczego ten fitokannabinoid może wspierać leczenie, jakie mechanizmy za to odpowiadają i co to może oznaczać również dla osób dbających o swoje zdrowie w szerszej perspektywie.

Jakim schorzeniem jest padaczka?

Padaczka to jedno z najczęstszych schorzeń neurologicznych na świecie – dotyka ponad 50 mln osób². Polega na tym, że neurony w mózgu zaczynają „pracować” w nieprawidłowy sposób – zbyt intensywnie i zsynchronizowanie, co wywołuje napady drgawkowe². Mogą one przybierać różne formy: od krótkotrwałych „wyłączeń” świadomości (tzw. napady nieświadomości), przez gwałtowne skurcze mięśni, aż po ciężkie napady toniczno-kloniczne obejmujące całe ciało².

Przyczyny padaczki są różnorodne. Może być uwarunkowana genetycznie, ale bywa też efektem urazów głowy, infekcji, chorób nowotworowych czy zaburzeń rozwojowych². U wielu pacjentów leki przeciwpadaczkowe skutecznie kontrolują napady. Jednak aż ok. 30% chorych zmaga się z tzw. padaczką lekooporną – taką, przy której standardowe leczenie nie przynosi wystarczających rezultatów¹˒². To właśnie w kontekście tej grupy pacjentów badacze zaczęli przyglądać się kannabidiolowi.

CBD a padaczka – jaki jest związek?

Kannabidiol (CBD) jest jednym z fitokannabinoidów, którego skuteczność w zmniejszaniu częstości i intensywności napadów padaczkowych potwierdzono w licznych badaniach klinicznych¹˒²˒³. To jedyny składnik konopi siewnych (Cannabis sativa L.), na bazie którego opracowano zarejestrowany lek przeciwpadaczkowy.

Skąd w ogóle wzięło się zainteresowanie naukowców tym związkiem? Konopie siewne były stosowane w medycynie od tysięcy lat – już starożytni Mezopotamczycy przygotowywali z nich maści lecznicze³. Jednak dopiero w XX wieku zaczęto badać poszczególne składniki tej rośliny. CBD wyizolowano z konopi siewnych w 1940 roku³. Przez długi czas większą uwagę poświęcano THC, czyli tetrahydrokannabinolowi – psychoaktywnemu składnikowi konopi. Przełom nastąpił, gdy okazało się, że to właśnie CBD – związek pozbawiony właściwości psychoaktywnych – wykazuje wyraźne właściwości przeciwdrgawkowe, potwierdzone zarówno w modelach zwierzęcych, jak i w badaniach z udziałem ludzi¹˒³.

Jednym z najbardziej znanych przypadków, który przyspieszył badania, była historia Charlotte Figi – pięcioletniej dziewczynki z zespołem Draveta, u której po podaniu ekstraktu z konopi częstość napadów spadła o ponad 90%³. To właśnie takie doświadczenia skłoniły naukowców do przeprowadzenia rzetelnych, randomizowanych badań klinicznych, które ostatecznie doprowadziły do rejestracji leku opartego na CBD.

Przy jakiej padaczce pomagają leki CBD i dlaczego?

Lek zawierający kannabidiol jest zarejestrowany jako terapia wspomagająca (dodawana do już stosowanych leków przeciwpadaczkowych) w trzech konkretnych postaciach padaczki lekoopornej, czyli przy¹˒³:

• zespole Draveta – rzadkiej, ciężkiej encefalopatii padaczkowej z początkiem w pierwszym roku życia;
• zespole Lennoxa-Gastauta – padaczce encefalopatycznej wieku dziecięcego z wieloma typami napadów;
• padaczce związanej ze stwardnieniem guzowatym (TSC) – chorobą genetyczną, w której napady pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie.

Skuteczność terapii potwierdzono w randomizowanych badaniach klinicznych z podwójnie ślepą próbą i grupą kontrolną z placebo. Na przykład w badaniu u 120 pacjentów z zespołem Draveta, którzy przyjmowali CBD w dawce 20 mg/kg/dzień przez 14 tygodni, mediana częstości napadów drgawkowych spadła z 12,4 do 5,9 na miesiąc. Redukcję o co najmniej 50% uzyskano u 43% pacjentów (wobec 27% w grupie placebo)³. Z kolei u pacjentów z zespołem Lennoxa-Gastauta mediana zmniejszenia częstotliwości napadów atonicznych wyniosła nawet 43,9% przy dawce 20 mg/kg/dzień¹˒³.

Łącznie przeprowadzono 13 metaanaliz obejmujących 225 randomizowanych badań klinicznych z udziałem ok. 17 400 osób – ich wyniki potwierdzają skuteczność i bezpieczeństwo leków CBD u dzieci i młodzieży z padaczką lekooporną¹.

Jak to działa? Mechanizmy działania leków z CBD w padaczce

Dlaczego kannabidiol może wspierać kontrolę napadów? Odpowiedź tkwi w jego wielokierunkowym oddziaływaniu na układ nerwowy. Choć dokładne mechanizmy nie zostały jeszcze w pełni poznane, badania wskazują na kilka ścieżek działania CBD w postaci leku¹˒²˒³.

• CBD blokuje receptor GPR55 – białko obecne w mózgu, które w normalnych warunkach, po aktywacji, zwiększa pobudliwość neuronów. Napady padaczkowe nasilają aktywność tego receptora, tworząc niekorzystne „błędne koło”. Kannabidiol przerywa ten cykl, przez co przywraca równowagę między pobudzeniem a hamowaniem w strukturach mózgowych takich jak hipokamp¹˒³.
• Kannabidiol oddziałuje na kanały waniloidowe TRPV1 – są to receptory odpowiedzialne za transport jonów wapnia w neuronach. Ich nadmierna aktywacja sprzyja pobudliwości neuronalnej. CBD najpierw je aktywuje, a następnie „desensytyzuje”, co prowadzi do normalizacji poziomu wapnia wewnątrzkomórkowego i obniżenia pobudliwości²˒³.
• CBD blokuje kanały wapniowe typu T, które kontrolują pobudliwość komórek nerwowych – ich nadmierna aktywacja jest często obserwowana w stanach padaczkowych¹˒².
• Oprócz tego kannabidiol wzmacnia działanie GABA – głównego neuroprzekaźnika hamującego w układzie nerwowym. Działa jak „hamulec”, który uspokaja nadpobudliwe neurony¹˒².
• CBD wspiera też szlak adenozynowy – adenozyna jest naturalnym czynnikiem przeciwdrgawkowym wytwarzanym przez organizm, a kannabidiol zwiększa jej dostępność¹˒³.
• Kannabidiol wykazuje właściwości przeciwzapalne – hamuje aktywację mikrogleju (komórek odpornościowych mózgu) i ogranicza produkcję cytokin prozapalnych. To istotne, ponieważ neurozapalenie jest uznanym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi padaczki²˒³.

Ta wielokierunkowa aktywność sprawia, że lek CBD wpływa na padaczkę inaczej niż tradycyjnie podawane substancje czynne, które najczęściej oddziałują na jeden lub dwa mechanizmy związane z tą chorobą.

Zainteresuje Cię też: Co to jest układ endokannabinoidowy i co ma wspólnego z CBD?

Czy każdy produkt z CBD to lek?

Nie każdy produkt zawierający kannabidiol jest lekiem – mimo że są osoby, którym tak się wydaje. Kannabidiol sam w sobie jest naturalną substancją zawartą w konopiach siewnych. Jednak aby mówić o właściwościach leczniczych, potrzebne są określone stężenie oraz proces produkcyjny zgodny ze standardami farmaceutycznymi.

Zarejestrowanym lekiem stosowanym w opisanych postaciach padaczki lekoopornej jest Epidyolex⁴ – preparat zawierający wysoko oczyszczony kannabidiol w formie roztworu doustnego (100 mg CBD/ml). Jest to preparat przepisywany przez lekarza, stosowany wyłącznie pod kontrolą medyczną i w ściśle określonych wskazaniach. Uzyskał rejestrację zarówno amerykańskiej FDA (2018), jak i europejskiej EMA (2019), a także jest zarejestrowany w Polsce³.

Od 2024 roku terapia z jego wykorzystaniem przy wskazanych już formach lekoodpornej padaczki jest w naszym kraju refundowany⁴. Epidyolex jest podawany jako terapia wspomagająca – w połączeniu z innymi lekami przeciwpadaczkowymi, a jego dawkowanie jest precyzyjnie dobierane przez lekarza specjalistę.

Na rynku bez recepty dostępne są również suplementy diety, m.in. olejki CBD, które są produktami o zupełnie innym statusie prawnym i przeznaczeniu. Olejki te zawierają zróżnicowane stężenie fitoskładników (od 5% do 30%) i mogą stanowić element codziennego wsparcia prawidłowej pracy organizmu dla osób dbających o zdrowie i dobre samopoczucie. Trzeba jednak podkreślić, że nie są one lekiem i nie powinny być traktowane jako zamiennik terapii medycznej – zwłaszcza w tak poważnych schorzeniach jak padaczka.

Jeżeli zmagasz się z padaczką lub innym schorzeniem neurologicznym, skonsultuj się z lekarzem, który dobierze odpowiednie leczenie. Natomiast jeśli interesuje Cię temat fitoskładników konopnych w kontekście codziennego wsparcia organizmu – warto zapoznać się z właściwościami olejków CBD, pamiętając o ich charakterze oraz przeznaczeniu.

Leki CBD a padaczka – najczęściej zadawane pytania

Czy CBD to lek na padaczkę?

Tak, CBD jest lekiem na niektóre postaci padaczki lekoopornej, stosowanym jako terapia wspomagająca, również w Polsce. Preparat leczniczy z CBD jest przepisywany przez lekarza, a jego dawkowanie jest uzależnione od zaleceń specjalisty.

Czy CBD jest legalne bez recepty?

Tak, CBD, czyli kannabidiol jest jednym z fitoskładników zawartych w konopiach, który nie ma właściwości psychoaktywnych. Dlatego preparaty, które go zawierają i mają w składzie maksymalnie 0,2% THC są dostępne w wolnej sprzedaży bez recepty. W tę kategorię wpisują się np. olejki CBD.

Źródła:

1. Borowicz-Reutt, K., Czernia, J., & Krawczyk, M. (2024). CBD in the Treatment of Epilepsy. Molecules, 29(9), 1981.
2. Silvestro, S., Mammana, S., Cavalli, E., Bramanti, P., & Mazzon, E. (2019). Use of Cannabidiol in the Treatment of Epilepsy: Efficacy and Security in Clinical Trials. Molecules, 24(8), 1459.
3. Mazurkiewicz-Bełdzińska, M., & Zawadzka, M. (2022). Use of cannabidiol in the treatment of epilepsy. Neurologia i Neurochirurgia Polska, 56(1), 14–20.
4. https://www.gov.pl/web/zdrowie/refundacja-lekow-przeciwpadaczkowych