Co to jest układ endokannabinoidowy i co ma wspólnego z CBD?

Układ endokannabinoidowy to stosunkowo nowe pojęcie, które pojawiło się w medycynie na przełomie lat 80. i 90. XX wieku. Odkrycie tego systemu było przełomem, ponieważ okazuje się, że od jego prawidłowej pracy zależy równowaga całego organizmu i mechanizmy związane choćby z nastrojem, metabolizmem czy odpornością. Dowiedz się, czym dokładniej jest i jaki jest jego związek z CBD.

Układ endokannabinoidowy – co to jest?

Układ endokannabinoidowy to złożony system sygnalizacji między komórkami, który działa jak wewnętrzny regulator równowagi w organizmie. Składa się z receptorów, endogennych substancji chemicznych oraz enzymów, które wspólnie dbają o utrzymanie homeostazy^1,3.

Jak odkryto układ endokannabinoidowym?

Historia odkrycia układu endokannabinoidowego jest bardzo ciekawa. Wszystko zaczęło się w 1964 roku, gdy izraelski badacz Raphael Mechoulam wyizolował z rośliny konopi substancję o nazwie THC – główny psychoaktywny składnik konopi⁴. To odkrycie postawiło pytanie: skoro ten związek tak wyraźnie wpływa na organizm, to z czego to wynika? Z czym ta substancja i jej podobne, np. CBD, się łączą?

Odpowiedź przyszła w 1988 roku, gdy Allyn Howlett odkrył w mózgu receptor reagujący na kannabinoidy⁴. Kolejny przełom nastąpił w 1992 roku, kiedy naukowcy zidentyfikowali pierwszą substancję produkowaną naturalnie przez organizm, która działała podobnie do kannabinoidów roślinnych. Nadali jej nazwę anandamid, od sanskryckiego słowa ananda oznaczającego „błogość”^1,3,4. Trzy lata później odkryto drugi endokannabinoid – 2-AG^1,4. Wtedy pewne już było istnienie system endokannabinoidowego.

Co składa się na układ endokannabinoidowy?

Układ endokannabinoidowy składa się z trzech elementów: receptorów kannabinoidowych, endokannabinoidów oraz enzymów. Przyjrzyjmy się każdemu z nich.

Receptory CB1 i CB2 – „miejsca docelowe” dla kannabinoidów

Receptory kannabinoidowe to specjalne białka na powierzchni komórek. Najważniejsze to CB1 i CB2 – oba należą do rodziny receptorów sprzężonych z białkiem G (najważniejszym przekaźnikiem wewnątrzkomórkowym)^1,3.

Receptor CB1 występuje głównie w ośrodkowym układzie nerwowym w obszarach odpowiedzialnych za^1,2,4:

• pamięć i uczenie się (hipokamp);
• kontrolę ruchową (móżdżek);
• emocje (ciało migdałowate);
• apetyt (podwzgórze);
• postrzeganie bólu.

Ciekawostką jest, że w pniu mózgu – obszarze kontrolującym oddychanie i pracę serca – receptorów CB1 jest bardzo niewiele. To może tłumaczyć, dlaczego nigdy nie odnotowano śmiertelnego przedawkowania kannabinoidów⁴.

Receptor CB2 znajduje się głównie w komórkach układu odpornościowego – w śledzionie, węzłach chłonnych oraz na powierzchni leukocytów^1,3. Jego aktywacja pomaga regulować reakcje zapalne i odpowiedź immunologiczną¹.

Endokannabinoidy i kannabinoidy – wewnętrzne i zewnętrzne substancje

Endokannabinoidy to substancje lipidowe naturalnie produkowane przez organizm. W przeciwieństwie do typowych neuroprzekaźników, nie są magazynowane, lecz syntetyzowane „na żądanie”[1,3]. Dwa najważniejsze to wspomniane już^1,3,4:

• anandamid (AEA) – często nazywany „cząsteczką szczęścia”,
• 2-arachidonoiloglicerol (2-AG) – endokannabinoid najpowszechniej występujący w mózgu.

Natomiast kannabinoidy (fitokannabinoidy) pochodzą z roślin, głównie z konopi. Roślina Cannabis sativa zawiera ponad 120 różnych kannabinoidów³, w tym CBD – kannabidiol. Wchodzą one w interakcję z układem endokannabinoidowym.

Enzymy – regulatory aktywności endokannabinoidów

Enzymy odpowiadają za syntezę i rozkład endokannabinoidów. „Dbają” zatem o to, by pojawiały się wtedy, gdy są potrzebne^1,3. Do najważniejszych należą^1,3:

• FAAH – rozkłada głównie anandamid;
• MAGL – odpowiada za degradację 2-AG;
• NAPE-PLD i DAG lipaza – uczestniczą w syntezie endokannabinoidów.

Dlaczego układ endokannabinoidowy jest tak ważny dla prawidłowego funkcjonowania organizmu?

Układ endokannabinoidowy to jeden z najważniejszych systemów regulacyjnych w organizmie. Jego wpływ na zdrowie jest zaskakująco szeroki ^1,2,3,4.

• Regulacja nastroju i emocji – pomaga utrzymać równowagę emocjonalną, wpływając na poziom stresu, lęku i ogólnego samopoczucia.
• Zarządzanie bólem – receptory kannabinoidowe w drogach nerwowych pomagają modulować odczuwanie bólu ostrego i przewlekłego.
• Pamięć i uczenie się – wysoka koncentracja receptorów CB1 w hipokampie wskazuje na udział w procesach zapamiętywania.
• Apetyt i metabolizm – receptory w podwzgórzu wpływają na poczucie głodu, sytości oraz przetwarzanie i magazynowanie energii.
• Odpowiedź immunologiczna – receptory CB2 na komórkach układu odpornościowego regulują procesy zapalne i reakcje obronne.
• Sen i czuwanie – uczestniczy w regulacji cyklu nocnego wypoczynku i jego jakość.
• Równowaga hormonalna – oddziałuje na różne układy endokrynne, w tym rozrodczy i stresowy.
• Funkcje układu sercowo-naczyniowego – receptory w sercu i naczyniach pomagają regulować ciśnienie krwi.
• Układ pokarmowy – wpływa na motorykę jelit, wydzielanie soków trawiennych oraz przepuszczalność bariery jelitowej.

Co ma CBD do układu endokannabinoidowego?

Kannabidiol (CBD) to jeden z ponad 120 kannabinoidów obecnych w konopi, badany pod względem interakcji z układem endokannabinoidowym. Eksperci odkryli, że nie funkcjonuje on jak klasyczny agonista receptorów CB1 czy CB2, ale wykazuje niskie bezpośrednie powinowactwo do tych receptorów. Staje się więc modulatorem receptorów kannabinoidów i może wspierać pracę całego układu pośrednio³.

Opisano kilka mechanizmów wspierających kannabidiolu. Ten związek pomaga:

• zwiększyć dostępność anandamidu – CBD wspiera hamowanie enzymu FAAH, który rozkłada anandamid; dzięki temu „cząsteczka szczęścia” dłużej pozostaje w organizmie³;
• aktywować inne receptory – CBD oddziałuje z receptorami serotoninowymi 5-HT1A (związanymi z nastrojem) oraz receptorami waniloidowymi TRPV1 (odpowiedzialnymi za percepcję bólu)³, a także współpracuje z receptorami GPR55 czy GPR3¹;
• przeciwdziałać stanom zapalnym – pomaga zmniejszyć produkcję cytokin prozapalnych i ograniczać stres oksydacyjny^1,3.

Ta interakcja CBD z układem endokannabinoidowym może przekładać się na potencjalne wsparcie w różnych obszarach, związanych np. z^1,3:

• utrzymaniem spokoju i dobrego nastroju;
• zarządzaniem bólem przewlekłym,
• jakością snu,
• neuroprotekcją,
• odpornością.

To powód, dla którego coraz więcej osób interesuje się wyrobami zawierającymi kannabidiol, np. olejkami CBD. Pewne jest jedno: układ endokannabinoidowy to fascynujący temat badań, który w kolejnych latach zostanie z pewnością zgłębiony.

Układ endokannabinoidowy – najczęściej zadawane pytania

Czy każdy ma układ endokannabinoidowy?

Tak. Układ endokannabinoidowy występuje u wszystkich kręgowców – od ryb po ssaki, w tym ludzi¹. To bardzo stary system, zachowany ewolucyjnie przez miliony lat.

Co się dzieje, gdy układ endokannabinoidowy nie działa prawidłowo?

Zaburzenia w funkcjonowaniu układu endokannabinoidowego mogą być związane z różnymi schorzeniami. Niektórzy badacze mówią o „klinicznym niedoborze endokannabinoidów”, który może przyczyniać się np. do migren, fibromialgii czy zespołu jelita drażliwego³. Z drugiej strony, nadaktywność tego układu może być związana z otyłością czy cukrzycą typu II ³.

Czy stosowanie CBD może wpłynąć na naturalną produkcję endokannabinoidów?

Nie. CBD nie wiąże się bezpośrednio z receptorami kannabinoidowymi (jak inne kannabinoidy), lecz moduluje ich działanie i wspiera naturalną sygnalizację (m.in. poprzez zwiększenie dostępności anandamidu)³. Obecne badania nie wskazują negatywnego wpływu CBD na naturalną produkcję endokannabinoidów.

Bibliografia

¹ Chanda, D., Neumann, D., & Glatz, J. F. C. (2019). The endocannabinoid system: Overview of an emerging multi-faceted therapeutic target. Prostaglandins Leukotrienes and Essential Fatty Acids, 140, 51-56.

² Nadolska, K., & Goś, R. (2008). Rola układu endokannabinoidowego w fizjologicznych i patologicznych procesach w gałce ocznej. Klinika Oczna, 110(10-12), 392-396.

³ Rezende, B., Alencar, A.K.N., de Bem, G.F., Fontes-Dantas, F.L., & Montes, G.C. (2023). Endocannabinoid System: Chemical Characteristics and Biological Activity. Pharmaceuticals, 16(2), 148.

⁴ Amornyotin, S. (2021). Cannabis and Endocannabinoid System. Journal of Addiction Medicine and Therapeutic Science, 7(1), 004-006.